26. 3. 2020: Старостове малых русиньскых сел роблять в часї пандемії, што можуть

Меджінародну турістічну стежку, котра іде через русиньске село Чертіжне в окресї Меджілабірцї і веде до Польщі, забарікадовала польска армія. Через граніцї ся не пущать. Подобный образ мож відїти в селї Полата, того самого окресу, де іщі недавно ходили цїлый день авта з єдного боку граніцї на другый.

І то є єден з наслїдків пандемії коронавірусу, з котров боює цїлый світ. Но малы русиньскы села на Словакії, котрых є векшына, мусять рїшыти і омного складнїшы проблемы в повязаню з пандеміёв, як заблоковану граніцю.

Словацька влада выдала много наряджінь і, як повів про нашу редакцію Михал Секерак, котрый є старостом Баєровець, не думало ся при них на малы села. Фінанцованя малых сел є піддімензоване і мають што робити і за нормалных обставин, жебы выґаздовати з грошей, котры мають в розрахунку, і жебы село могло забезпечовати холем основны потребы і выбавленость про своїх жытелїв. З таков сітуаціёв, як теперь пришла, ся в бюджетї уж нияк не рахує.

Наперек тому днесь старостове і тых маленькых сел намагають ся про жытелїв забезпечіти охранны маскы, а мають і далшы обвязкы. Наприклад, словацька влада приказала забезпечіти телефонічны лінкы, котры мають служыти на то, жебы мож было обїднати довоз стравы або іншу поміч про людей, котры не годны ходити вонка.

Контактовали сьме телефонічно старостів штирёх русиньскых сел, жебы нам побісїдовали, што реално в селї суть способны робити і як помагають жытелям в тій складній сітуації.

Каждому возити їдло бы сьме не звладли

Село Чертіжне в окресї Меджілабірцї належыть зо своїма 342-ма жытелями ку тым „векшым“, што до русиньскых сел, но в цїлословацькім контекстї є так само меджі такзваныма малыма селами, де належать вшыткы до 500 жытелїв.

Староста Петро Трічак про редакцію повів, же охранны маскы од державы дотеперь не мали, но забезпечів, жебы їх в селї шыли. Меджі іншым їх шыла і старостова жена, і каждый, хто маску не мав, міг єй од села дістати. Аж тот тыждень мають дістати охранны маскы од державы. Мають то быти маскы зо стріберным волокном. За словами старосты їх дістане каждый, хто має над 65 років. В селї є такых людей 115. Покля бы сьме раховали людей од 60 років, пак їх є аж 140.

„Далшый телефон теперь зряджовати не будеме. Люде мають чісло мого мобілного телефону. Все го мам коло себе. Не знаме моментално забезпечіти то, жебы ся каждому єдному в селї возило їдло. Але кедь мі хтось закличе, же потребує довоз їдла, знаме то такой забезпечіти,“ повів староста Трічак.

У Воліцї ся урядує мімо уряду

В дословно неприємній сітуації застигла сітуація село Воліця, котре так само находить ся в окресї Меджілабірцї. Сільскый уряд ся реконштруує і так старостка Моніка Рогалёва мусить вшытко рядити в  присобленых условіях і дочасных просторах – нераз на дворї.

„Охранны маскы сьме шыли, дашто сьме і докупили. Наперед їх дістали люде, котры мають над 60 років. Теперь будеме давати маскы і остатным нашым жытелям, котры ту мають тырвалу адресу. Докінця сьме дали маску і жытелёви, котрый ту жыє, але не має ту тырвале перебываня,“ повіла старостка Рогалёва.

В селї є офіціално записаных 284 жытелїв. Волічане мають і склеп, де собі можуть купити основны річі, але як повіла старостка, не є проблемы, кедь їй люде закличуть, же дашто потребують принести. Так само говорить, же каждый їй може закликати на мобілный телефон і вшытко, што бы треба было довезти, выбавить она, або робітнічка сільского уряду.

Не маме ту ани сіґнал

Валентівцї в окресї Меджілабірцї мають записаных на тырвале перебываня 42 людей, но за словами старосты Михала Фіркаля їх в селї жыє лем 33. В пензійнім віцї, значіть тых найвеце огроженых пандеміёв, є 7 жытелїв. Пошту мають в Радавни над Лабірцём.

„В селї не маме ани мобілный телефонічный сіґнал, не є ту ани інтернет. Кедь дашто треба выбавити, все мушу іти аж до Гуменного, велё справ выбавлюю ани не за сільскы пінязї, котрых є мало, але за властны,“ бісїдує староста Фіркаль. Крітікує, же ся запровадила діґіталізація, што до сільского урядованя, але на села як Валентівцї, де не є ани інтернету, ани телфонічного сіґналу, ся не думало.

І він забезпечує про своїх жытелїв вшытко сам. За властны грошы купив маскы і роздав жытелям села. В маленькім селї, де ся вже дїти не родять, молодшы одходять за роботов гет, де не є ани властной церькви а правосланы служать в просторах бывшой школы, є сітуація досправды складна. Дотримовати вшыткы надяджіня, на котры нераз треба грошы, не буде легке.

До Баєровець ходить мобілный склеп

Контактовали сьме і старосту села Баєрівцї Михала Секерака. Село із 285 записаныма жытелями є в Сабіновскім окресї.

„В Баєрівцях уже давно не маме склеп. Зато єм выбавив, же ту ходить мобілный склеп. Тот стоїть на веце місцях в селї, де собі люде з авта накупують, што їм треба а так само ся там роблять обїднавкы того, што їм треба привезти на далшый раз,“ говорить Секерак.

І він бісїдує, же люде мають ёго телефонічне чісло, на котре можуть кликати, кедь їм дашто треба і староста їм то забезпечіть. Докінця то в селї не є ніч нове. Уж і дотеперь мав староста штирёх аж пятёх старшых жытелїв, котрым все забезпечовав і носив лїкы, якы потребовали. Тото саме є днесь приготовленый робити і в припадї, же дакому буде треба принести потравины.

Ани в Баєрівцях не чекали, ці держава забезпечіть охранны маскы. Староста забезпечів їх шытя домашнїма. Хто не мав маскы, міг собі їх пак купити за дві евра. Безплатно їх роздавати село не могло, кедьже мусило накупити матеріал, котрый не мали, жебы было з чого шыти. Секерак оцїнив і фундацію телевізії TA3, котра теперь помагать фінанчно самосправам а помогла і Баєрівцям.

Петро МЕДВІДЬ, ЛЕМ.фм, жрідло фотоґрафії: Село Чертіжне.

Script logo